اکبر کریمی دستگردی
مقدمه:

از آنجا که نماز تجلی انسان به سوی خالق لایزال هستی است، انسان با خواندن نماز و ارتباط با خدا، نه‌تنها دچار مشکلات و معضلات زندگی نمی‌شود بلکه مسیر زندگی را با آرامش و بدون دغدغه خاطر سپری می‌کند. کسانی که از رکوع و سجود در برابر خداوند خود ابا دارند، روح غرور و نخوت در تمامی افکار و اعمالشان منعکس است.

با توجه به این مطلب که گرایش کودکان و نوجوانان به سوی بی‌نمازی زیاد شده است، ضرورتاً به بیان مطالبی در خصوص جذب و گرایش کودکان و نوجوانان به نماز می‌پردازیم.

نماز و تحکیم بنیان خانواده

اکبر کریمی دستگردی
مقدمه:

تشکیل، تحکیم و تعالی خانواده به عنوان واحد بنیادین جامعه، از دیرباز مورد توجه محققان جهان بوده است. خانواده واحد بنیادین جامعه دارای نظامی قانونمند و حرکتی هدفمند است. نقش و وظیفه‌ی خانواده علاوه بر تأمین امنیت روحی و روانی، رفع نیازهای مادی اعضاء خاستگاه کمال نسل آینده است. از هم گسیختگی بنیان خانواده، جهان را با بحران اضمحلال این نهاد روبه‌رو ساخته است.

ظهور عوامل نوینی برخاسته از پیشرفت فن‌آوری به همراه مشکلات پیشین، سبب گرایش به امور مادی و عدم تمایل به فرایض دینی شده است. این عوامل زمینه‌ساز فروپاشی بنیان خانواده شده و عوارض و عواقب جبران‌ناپذیری را برای جامعه به همراه داشته و دارد. بررسی علل و عوامل افزایش آمار طلاق نشان می‌دهد که بی‌عفتی و بی‌مبالاتی و فساد خانواده نقش مهمی در سست کردن بنیان خانواده‌ها و فروپاشی آنها دارد. این مسأله متولیان و اندیشمندان نظام اسلامی را بر آن داشته است تا اقدامات عاجلی را درخصوص فرهنگ نماز و گرایش و جذب خانواده‌ها به سوی انجام فرائض نماز انجام دهند. ساختن و به تصویر کشیدن آثار اجتماعی نماز از صدر اسلام تاکنون و بررسی عوامل بی‌نمازی، تشویق جوانان به تشکیل خانواده‌ای شایسته، برگزاری مسابقات و نمایش اقامه‌ی نماز در مراحل مختلف زندگی افراد از کودکی تا کهنسالی، باعث می‌شود تا خانواده از استحکام بالاتری برخوردار باشد. بسیاری از مردم جامعه با مشاهده فیلم‌های مربوط به نماز و یا دیدن افراد در حال نماز به سوی اسلام و اقامه‌ی نماز تمایل و رغبت نشان می‌دهند.



آثار اجتماعی نماز و نقش رسانه

استحکام بنیان خانواده: نوع بشر عمدتاً با داشتن خانواده، تحقق و افزایش می‌یابد. با ازدواج، زن و مرد تکمیل می‌شوند. احساس انس و الفت، حس هم‌دردی، عواطف مثبت، حس تعاون و مشارکت، احساس مسؤولیت، روابط اجتماعی، وضعیت اقتصادی، رشد و تربیت صحیح فرزندان و صداقت، مقوله‌هایی است که با تشکیل خانواده پدید می‌آید و شکل می‌گیرد.

نقش رسانه در ترویج فرهنگ ازدواج و تهیه‌ی برنامه‌ها و گزارش‌هایی از فرهنگ‌های مختلف و ایران، بررسی رسوم و سنت‌های رایج در خصوص ازدواج، استفاده از افراد خبره در آموزش افراد، گزارش از روانشناس خانواده تا حدودی از اصطکاک خانواده‌ها می‌کاهد.

تنش‌ها و استرس‌ها و فشارهای روانی عواملی هستند که زندگی را به مخاطره انداخته و کانون گرم خانه را تخریب می‌کنند. بسیاری از خانواده‌ها با یاری و مساعدت اعضاء خانواده و بزرگ‌ترها، معضلاتشان حل می‌گردد، ولی بسیاری دیگر به خاطر عدم یاری و پشتیبانی اعضاء خانواده با شکست مواجه می‌شوند و دچار ناراحتی‌های روانی می‌‌شوند. نحوه پشتیبانی و یاری کردن خانواده‌های متزلزل می‌بایست از طریق رسانه‌های ملی کشور برنامه‌ریزی و تقویت شود.

قرآن، زنان و مردان را پوششی برای همدیگر محسوب می‌نماید. همان‌طور که لباس، انسان را از گرما و سرما و آسیب‌های دیگر محفوظ می‌دارد، همسر هم انسان را از آلودگی‌ها و معاصی حفظ می‌کند.



برتری نماز متأهل

امام صادق(ع) می‌فرمایند: دو رکعت نمازی که متأهل به جای می‌آورد، برتر از هفتاد رکعت نماز است که عزب بگذارد.

باز فرموده‌اند: برتری متأهل بر عزب، مانند برتری پیکارگر در راه خدا بر نشسته است. و یک رکعت نماز از متأهل برتر از هفتاد رکعت از عزب است.

میانگین سن ازدواج از 30 سالگی برای مردان هم گذشته است. مسؤولین امر باید با برنامه‌های حساب‌شده، شرایط ازدواج را برای جوانان مهیا کنند تا از عوارض ناشایست آن جلوگیری شود.



آثار ترک نماز و ازدواج

ازدواج نکردن، عامل اصلی در آلوده شدن انسان به انواع گناهان است. با ازدواج و اقامه‌ی نماز است که انسان از آلوده شدن مبرا می‌شود.

پیامبر عظیم‌الشأن اسلام می‌فرماید: خدا که به رتبه‌ی ستایش او نمی‌توان نایل شد، نور چشم مرا در نماز قرار داد.

آتش جهنم سزای ترک نماز و ترک ازدواج است. قرآن می‌فرماید: از دوزخیان می‌پرسند: چه چیزی شما را به دوزخ کشانید؟ جواب می‌دهند: از نمازگزاران نبودیم. رسول اکرم(ص) فرمودند: بیشترین دوزخیان کسانی هستند که بدون همسر زندگی می‌کنند. باز ایشان فرمودند: هیچ بنایی نزد خدای متعال، دوست‌داشتنی‌تر از بنای ازدواج نیست.



تأثیرات نماز در استحکام بنیان خانواده

1- اعتقاد به یوم‌الحساب:

نمازگزار با اعتقاد به حسابرسی و عذاب پروردگار، هرگز از دستورات اسلام عدول نمی‌کند. نماز، نمازگزار را به صفاتی متصف و به اصول و موازینی تربیت می‌کند که موجب استحکام بنیان خانواده می‌گردد.



2- سختگیری بیش از حد:

سختگیری بیش از حد در امور اقتصادی و مالی خانه، موجب فروپاشی بنیان خانواده می‌شود. نمازگزار با پرداخت وجوه شرعی خود و داشتن یک زندگی متعادل، از بروز مشکلات طاقت‌فرسا جلوگیری می‌کند.



3- حسد به همسر

بسیاری از خانواده‌ها به خاطر بخل و حسد ورزیدن همسر و مضایقه در خیر رساندن به شریک زندگی و مانع شدن از رسیدن همسر به موفقیت‌ها و خیرات، کانون گرم زندگی را با این حرکات، خراب و ویران می‌کنند و باعث جدایی و ناسازگاری می‌شوند. ولی نمازگزاران از این صفات مستثنی هستند. قرآن درباره نمازگزاران می‌فرماید: آنان که مداومت‌کننده بر نماز خود هستند و پیوسته نماز می‌خوانند دارای صفات رذیله نیستند.



4- عدم رعایت پیمان زناشویی:

رعایت نکردن امانت و پیمان زناشویی، بنیان و استحکام خانواده‌ها را تهدید می‌کند. زن و شوهر باید پیمان‌ها و امانت‌های مالی و غیرمالی را رعایت نمایند. پیمان‌شکنی و خیانت در امانت، اعتماد آنان را از یکدیگر سلب می‌کند و محیط ناامن و غیرقابل تحملی پدید می‌آورد. نمازگزاران نسبت به پیمان زناشویی اعتقاد راسخ دارند و اعمال خود را مطابق دستورات اسلام انجام می‌دهند.



5- اعتقاد به حق و حقوق یکدیگر

بر هر زن و مرد مسلمان واجب است که حقوق حقه یکدیگر را رعایت کنند. نمازگزارانی که به قیامت و روز حساب اعتقاد دارند، هرگز حقوق یکدیگر را کتمان نمی‌کنند، چرا که کتمان حقوق همدیگر، صفای زندگی را می‌زداید و زندگی را تباه می‌کند.



6- نظم و انضباط

نمازگزاران با رعایت نظم و انضباط در زندگی، باعث استحکام بنیان خانواده می‌گردند و پا را از حصار قانون خانواده فراتر نمی‌گذارند. وسایل ارتباط‌جمعی و رسانه‌های ملی برنامه‌هایی جهت تقویت نظم در زندگی برای مردم جامعه در قالب فیلم تدارک می‌بینند.



7- بی‌مهری نسبت به یکدیگر

چنانچه زن و مرد، با بی‌مهری و نامهربانی‌ با همدیگر برخورد کنند بنیان خانواده تضعیف می‌شود. نمازگزاران دارای خصائل مهربانی و رحمت هستند، از این جهت نیز در تحکیم پایه‌های خانواده نقش دارند. نماز مانع هرزگی است و موجب همسردوستی و مهر و انس روزافزون همسران با یکدیگر می‌شود و از قوی‌ترین عوامل استحکام خانواده‌هاست.



8- کبر و خودخواهی

فخرفروشی و غرور و پنهان کردن محبت، عوامل مخربی هستند که بنیان و استحکام خانواده را متزلزل می‌کنند. نماز برطرف‌کننده کبر و تضاد و جاهلی است و ایجاد خضوع و خشوع می‌نماید.



9- احترام متقابل

بی‌حرمتی همسران به یکدیگر باعث می‌شود افراد خانواده از خانه بیزار شوند. نماز به عنوان بزرگ‌ترین عامل تربیت در جوامع اسلامی، انسان‌ها را به رعایت و حفظ آداب و احترام زن و مرد نسبت به یکدیگر وادار می‌نماید.



10- ناپارسایی و ناپرهیزگاری

چنانچه زن و مرد زندگی خود را با زندگی افراد دیگر اجتماع مقایسه نمایند خصلت ناروای افزون‌خواهی و توقعات بی‌جا در نهاد آدمی رشد می‌کند و باعث عدم استحکام بنیان خانواده می‌شود.



نتیجه‌گیری و پیشنهادات

از نکاتی که در مورد رسانه، نماز و استحکام بنیان خانواده بحث شد، به این نتیجه می‌رسیم که خداوند انسان‌ها را به ازدواج صحیح و انتخاب صحیح همسر تذکر داده است. خانواده‌ای از استحکام برخوردار است که دستورات اسلامی را رعایت کند، نماز را سرلوحه‌ی زندگی خویش قرار دهد و زندگی را مطابق فرامین الهی به پیش ببرد. در خانواده، زن و مرد به صفاتی مثبت سفارش شده‌اند که ملزم به رعایت آنها هستند. عدول و سرپیچی از قوانین حاکم بر نظام خانواده اسلامی، باعث فروپاشی و اضمحلال بنیان خانواده می‌شود. رسانه‌ها و ستاد اقامه‌ی نماز کشور به عنوان مهم‌ترین ارکان آموزش، هدایت و آگاهی افراد جامعه به شمار می‌روند. آنها با اتخاذ تدابیر برنامه‌ریزی‌شده، جلسات، سخنرانی‌ها، پخش فیلم‌ها و سریال‌ها، نمایش‌ها، خدمات ارزشمند خود را به افراد جامعه پربارتر می‌نمایند. باید نماز که عالی‌ترین ارتباط انسان با خالق هستی است، از طریق مشاهدات و تقلید و الگوگیری به کودکان و نونهالان، آموزش داده شود تا فردایی بهتر و خانواده‌ای پویاتر در آینده داشته باشیم.



منبع:

1- راشدی، حسن، نمازشناسی، 1380، چاپ دوم

*****




احیاگر خصلت‌های عالی

اعظم علیقی‌زاده / اهر
مسأله نیت در نماز، انسان را به گونه‌ای تربیت می‌کند که در هر کاری هدفی عالی و خدایی داشته باشد و کار را با توجه به هدف و مقصدی پاک عملی کند و پرواضح است که هدفداری، عامل مهم موفقیت و پیروزی است.

اخلاص در نیت و عمل، نمازگزار را به گونه‌ای تربیت می‌کند که کسی جز راستی، درستی، صداقت و امانتداری از وی نمی‌بیند. چگونه ممکن است بنده‌ای که به مبدأ و معاد، معرفت دارد، حداقل روزی پنج نوبت، راستی و صداقت‌ورزی با خدا را تمرین کند و این خصیصه در دیگر کارها و شئون زندگی‌اش اثر نگذارد؟!

آن که با خدای خویش صداقت دارد، مطمئناً با بندگان خدا نیز صادق است. کسی که در عبادتش صادق است و شرک و ریا نمی‌ورزد، نمی‌تواند اهل دروغ، فریب و خیانت باشد و کسانی که او را می‌شناسند می‌توانند به عنوان یک دوست‌ پایدار، درستکار، صادق و امین روی دوستی او حساب و به او اعتماد کنند.

گفتن تکبیر، باعث می‌شود که انسان خدا را بزرگ و مادون او را کوچک شمرد، از این‌رو شجاع‌ پرورده می‌شود.

نماز، روح تشکر و سپاس را که از خصائص عالی انسان است در نمازگزار ایجاد و تقویت می‌کند. نماز، تشکر از نعمت‌های بیکران خداست، این که در ضمن نماز به پیامبر اکرم(ص) سلام می‌دهیم و از خدا می‌خواهیم که بر او و خاندان او درود بفرستد، در واقع نوعی تشکر و قدردانی از مروج نعمت‌های بزرگ نماز و اسلام است.

تخصیص ستایش به پروردگار، هرگونه تملق و چاپلوسی را نفی می‌کند. از آنجا که نماز، پس از اعتقاد به مبدأ و معاد، مهم‌ترین عامل تأدیب و تربیت در اسلام است، تذکری بر اهمیت تعلیم و تربیت نیز به‌شمار می‌آید، و یادآور آن است که مسلمانان باید تعلیم و تربیت را جدی تلقی کنند.

نماز، پیوستن به خدا و بریدن از غیر اوست؛ یعنی توکل کردن به خدا و طمع نداشتن از اغیار. در حقیقت کسی که نماز می‌خواند، «حسبنا الله و نعم الوکیل» می‌گوید و آن‌که چشم طمع به دست این و آن نمی‌دوزد، همیشه عزیز می‌ماند.

نماز، حالت تسلیم و رضا به قضای پروردگار است و تکرار نماز که تمرین حالت تسلیم است، هم باعث می‌شود که نمازگزار در پیشامدهای زندگی صبور و قانع باشد و غم کم خورد و هم احساس خشنودی کند و از حیات خویش لذت ببرد.

نماز، اطاعت از خدا و پرهیز از عصیان است و آنکه در برابر خدا سرکشی نکند در راه راست گام خواهد زد.

آن که نماز می‌خواند از خدا می‌ترسد و کسی که از خدا می‌ترسد از غیر او هراس ندارد و چنین انسانی شجاع و آزاده بار می‌آید.

نماز، موجب تقوی است و تقوی؛ یعنی صبر و استقامت در برابر هوس‌ها و آرزوهای دراز و نامشروع، و آنکه به دنبال آرزوها نیست، راحت و آرام زندگی می‌کند.

نماز، آتش حرص را خاموش می‌کند، درنتیجه نمازگزار قانع و از زندگی خرسند است.

رقّت قلب، انسان را به نیکوکاری می‌کشاند و قساوت آن،‌ به تبهکاری، و نماز، قلب را رقیق نگه می‌دارد و از قساوت آن پیشگیری می‌کند.

نماز، انسان را به خیرات و خوبی‌ها دعوت می‌کند و از فحشا و منکرات باز می‌دارد.

نمازگزار، خدا را حاضر و ناظر بر اعمال خویش و عالم را محضر کردار می‌داند. از این روی در خلوت و جلوت، معصیت و بی‌ادبی را در محضرش روا نمی‌داند.

نماز، موجب پرهیزگاری و تقوی سبب تقویت نیروی تشخیص است. آنکه تقوی دارد خدا به او فرقان عطا می‌کند و نمازگزار حقیقی، آمادگی و لیاقت دریافت نیروی تمیز را دارد. همین که او راه نماز و تقوی را بر راه فجور برگزیده است، نشان شایستگی و استحقاق او به این عطیه پروردگار می‌باشد.

نماز به ما می‌آموزد که حقوق‌پذیر باشیم، واقعیت‌ها و حقایق هستی را قبول کنیم و دست از لجاجت برداریم. این درسی است که از تشهد نماز می‌گیریم.

نماز، انسان را از آنکه خود را صاحب مال، قدرت و قوت بداند و خودپسند و مغرور شود، باز می‌دارد و او را از خودبینی و عصبیّت دور می‌کند، آخر او «بحول الله و قوته اقم و اقعد» می‌گوید و نشستن و برخاستن خود را نیرویی می‌داند که خدا به او عطا کرده است.

حضور قلب در نماز، تمرین تمرکز حواس است و تمرکز حواس و دقت اندیشه، عامل مهم پیشرفت‌های فکری، فلسفی، علمی و صنعتی است.

نماز به ما می‌آموزد که تنها به خدا توکل کنیم، از او کمک بخواهیم، جز او به هیچ کس و هیچ قدرتی تکیه نکنیم و عزت خود را نگه داریم.